اهمیت خاک وحفاظت ازمحیط زیست منابع طبعی

تعریف خاک

خاک مطمئن ترین قسمت قشر جامد زمین را تشکیل می دهد که به صورت پوششی سست و کم ضخامت سنگ هایی را که هنوز تخریب نشده اند می پوشاند . ضخامت این پوشش (خاک) در شرایط عادی 5/0 تا 2 متر است. این قشر نازک در واقع بین جو (اتمسفیر) و قسمت سخت زمین که هنوز تحت تأثیر عوامل جوی واقع نشده و تخریب نگردیده (لیتوسفیر) قرار گرفته است .

طبق تعریف جینتیکی ، خاک ها بر اثر تخریب فیزیکی و کیمیایی سنگ ها و فعالیت موجودات زنده که سبب تشکیل هیومس می شود به وجود می آیند . بنابراین خاک در درجه اول ترکیبی است از مواد معدنی و عضوی که مواد معدنی آن شامل ریگ، کلی، سیلت و غیره است که بر اثر تخریب و تجزیه سنگ بوجود می آید و مواد عضوی را بقایای نباتی و حیوانی تشکیل می دهد . 

خاک یکی ازمهمترین منابع طبیعی هر کشور است . امروزه ازبین رفتن حاصل خیزی خاک به عنوان خطربرای رفاه انسان حتی برای حیات او به شمارمی آید . درمناطقی که ازبین رفتن حاصل خیزی خاک کنترول نمی شودخاک به تدریج حاصل خیزی خودرا ازدست میدهد ، ازبین رفتن حاصل خیزی خاک ومتروک شدن مزارع درحالی صورت میگیردکه نفوس انسان هابه صورت سرسام آوری رشدنموده وملیون ها انسان درجهان گرسنه می باشد حاصل خیزی خاک وبلندبردن حاصل فی واحدزمین اهمیت زیادی برخوردارمی باشد زیرا امکان تحت کشت درآوردن زمین های بیشتری موجونیست ومنجربه ازبین رفتن چراگاه وجنگلات میشودکه باالخره باعث تخریب خاک ازبین رفتن حاصل خیزی آن می شود .

خاک عنصر مهم ساختمانی ووظیفوی اکوسیستم زمین بوده ومحل زیست بسیاری از نباتات ، حیوانات و گروپ های مختلف موجودات حیۀ ذره بینی راتشکیل میدهد.

انسانها بمنظور رفع احتیاجات خویش از خاک استفاده مینمایند . خاکها مواد غذایی انسانی،حیوانی و همچنان مواد خام را برای صنعت تهیه میدارند . روی همرفته انسانها از خاک برای زراعت اعمار ساختمان های رهایشی،سرکها،ذخیره گاهای مواد غذایی ،مخزن کثافات وبدرفت هاوفعالیتهای صنعتی وتجارتی نیز استفاده مینمایند . همچنان از خاک میتوان منحیث آرشیف برای حفظ آبدات تاریخی وکلتوری نیز استفاده نمود . گذشته ازاین خاک تنها محلی نیست که بشریت در ان محل اقامت اختیار مینماید بلکه منحیث مال ومیراث کلتوری در انکشاف اجتماعی،حقوقی،مذهبی وتاریخی جامعه بشریت رول عمده را بازی میکند .

دراثر رشد سریع نفوس جهان که بصورت شدید سبب استفاده اعظمی از خاک میگردد،شرایط اکوسیستم زمین به سرعت تغییر نموده و میکانیزم تعدیل وترمیم داخلی خاک قدرت متوازن ساختن دوبارۀ آنرا ندارد . دراینصورت در ساختمان وپروسیس خاک بصورت نسبی تغییرات غیر قابل انعکاس بمیان آمده وبه شکل دوامداراخلال وظایف خاک (وظیفه محل زیست،وظیفه کنترولی،وظیفه منفعتی ووظیفه اجتماعی وکلتوری) را فراهم میسازد . بنابراین دلایل حفظ ونگهداری حاصل خیزی خاک ووارسی ازو ظایف ان یکی از اهداف عمده حفاظت خاک ازنگاه زراعت و محیط زیست به شمار میرود.

زمین ومنابع طبیعی آن یک منبع محدودی است که به مرور زمان نظر به اشکال استفاده واستعمال، تغییرات مختلفی در آن رخ میدهد . استفاده نامطلوب و غیرمنظم سبب میشودتاخاک بصورت دوامدارمتضررومنابع طبیعی آن مصرف گردد . برای اینکه خواست بشریت درآینده بصورت دوامدار وپیگیر برآورده شده بتواند،بایدامروز برای بسیاری از منازعات، طرق حل جستجوگردیده ودراستفاده مطلوب ومؤثرخاک ومنابع طبیعی آن سعی بخرج داده شود . استفاده مطلوب ومناسب از خاک برای زنده گی طولانی ورفاه همگانی مردمان جهان دارای اهمیت فوق ا لعادۀ میباشد. دراین قسمت مهمترین روابط بین خاکهای ساحات زراعتی،ساحات جنگلداری وساختمانهای رهایشی که درنتیجه رشد دوامدار نفوس جهان در آینده اهمیت زیادی را دارامیباشند،وجوددارد . همزمان با ازدیاد نفوس جهان،ساحات مورد ضرورت برای سرکسازی،مخزنهای مواد کثافات وفعالیتهای صنعتی نیزرشد میابند.

انسان همان طوریکه به خاطراستفاده بیشتراززمین ، باعث این همه تغیرات که باعث به وجود آمدن زیانهای کیفی وکمی خاک شده ازوقتی که به اشتباهات خودپی برده متوجه شده است که با این اعمال بی رویه خود ، خاک رابه نابودی میکشاند برای جلوگیری نامطلوب وتغیرات بیشترخاک ، درصدد یافتن راه های مبارزه به آن برآمده وخوشبختانه راه های مناسبی هم پیداکرده است که درسالهای اخیربه آن توجه صورت میگیرد .

جهت یافتن راه های حل وحفظ منابع طبعی مخصوصاً خاک ازجمله عوامل مختلف درحفظ حاصل خیزی خاک یکی ازراه ها وطریقه های مؤثر و با اهمیت موجودات زندخاک می باشد که می تواند حاصل خیزی خاک راحفظ نموده وهم چنان به صورت دوامدار ازآن استفاده کرد .

محمدنعمان ابراهیمی ; ٢:٢٥ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/۱٠/۱۱